Een handleiding voor uw familie

21-6-2012 verschenen in nrc.next

Mijn moeder komt uit een gezin van negen kinderen en mijn vader uit een van vijf. Ik heb daardoor duizend tantes, ooms, neefjes en nichtjes, die stuk voor stuk iets van me willen. Tantes bellen me om de haverklap met de vraag of ik al een nieuwe ‘vrijer’ heb. Het woord alleen al geeft me de kriebels. Neefjes willen weken lang bij me logeren omdat ik in Amsterdam woon en zij in de modder van Drenthe. En oma’s willen dat ik keurig gekleed hun hele assortiment aan koekjes op eet, terwijl zij toekijken. Omdat ik dit nu al 27 jaar meemaak, heb ik manieren gevonden om hier om heen te werken zonder in ongenade te vallen. En dat lukt. Zie hier een beknopte handleiding voor je familie.

Dik
Mocht het voorkomen dat een tante je erop wijst dat de kilo’s zich aan het ophopen zijn rond bepaalde plekken op het lijf, haal dan diep adem en zeg: maar ik wil zo graag op u lijken. Lach daarbij, ze zal denken dat het om een grap gaat, maar haar mond is wel gesnoerd als je op haar eigen zwakke punt wijst.

Uitnodigingen
Familie heeft vaak geen zin in familie. Realiseer je dat dit fenomeen van twee kanten komt. Jij hebt geen zin om naar de verjaardag van je oudoom te gaan en je oudoom hoeft je eigenlijk ook niet daarbij te hebben. Je gaat toch, met als resultaat dat je je op de verjaardag van je oudoom stierlijk aan het vervelen bent. We gaan omdat dit verwacht wordt, omdat je moeder dit ‘een goed idee’ vindt. Ze haalt je over met ‘hoeveel tijd zit in een half uur?’, ‘vorig jaar was je ook al niet’ en de klassieker ‘niet alles kan altijd leuk zijn’. Je kunt niet zomaar niet op komen dagen, denkende dat je de ander daarmee een plezier doet. Neen. Het moet subtiel. Bel je oudoom met de smoes dat je een paar glaasjes wilt drinken, dan niet meer met de auto terug kan rijden dus of je bij hem kunt slapen. Gegarandeerd dat hij dan zegt dat je toch niet zoveel moeite hoeft te doen, dat het een andere keer beter uitkomt als je wilt slapen. Betuig je spijt en beloof volgend jaar een bob te vinden.

De eigen verjaardag
Het vergt souplesse om familie van je verjaardag te weren. Kies een onmogelijke datum, op een onmogelijk tijdstip, op een onmogelijke plek. Het feest begint om 2 uur ’s nachts, bevindt zich op Ameland, tijdens de WK finale. In de uitnodiging vermeld je dat er op Ameland geen tv’s bestaan.  Zo zullen zij zich genoodzaakt voelen de uitnodiging af te slaan, zonder schuldgevoel. Jij blij en zij blij. Een klein minpuntje, soms houdt een oom plotseling van kitesurfen en vind het dit het beste idee dat hij in jaren heeft gehoord.

Oppassen
Ik zeg altijd ja. Dit omdat oppassen je in een goed daglicht zet bij de rest van de familie. En ook omdat het zo weinig moeite kost. Je koopt vier red bull shots (goed voor zes koppen koffie per stuk) die geef je bij aankomst aan de kinderen, twee per kind. En zorg dat alle scherpe randjes in de huiskamer zijn afgeplakt. Sluit de deur, ga naar de slaapkamer. Waar je een dutje doet van een half uur, draag oordoppen. Zodra je daarmee klaar bent, liggen de kinderen uitgeteld op de grond.

Telefoon
Als een tante belt is het duidelijk dat dit een lang gesprek gaat worden. Ze heeft immers die ochtend nog een briefje gemaakt van activiteiten, helemaal bovenaan staat ‘nichtje bellen vragen hoe het gaat’. Altijd opnemen is het credo. En dan direct, direct, hier komt het op aan, vragen hoe het met haar gaat. Je smeert een boterham, of beantwoordt e-mails, gaat poepen, verzin iets. Om de tien seconden zeg je iets onnozels: ‘Jaja’, ‘dat meent u niet’, ‘wat goed van u’.  Als het verhaal een minuut of tien geduurd heeft, zegt je verschrikt dat een van je baby guppy’s uit de kom is gesprongen. Uw denkbeeldige hobby, uit de grond gestampt speciaal voor deze gelegenheden. Je zal je tante achterlaten in vertederde liefde voor haar familie.

Logeren
Ik weet hoezeer ik me verheugde op een nacht logeren bij mijn grote nicht. Bij haar mocht de muziek heel hard en met de spaghetti mocht ik gooien. Ik gun het mijn neefjes en nichtjes, die ook nog eens in de provincie wonen. Maar niet te vaak. En dat doe je zo: wees heel vaag. Zeg dat ze altijd welkom zijn, maar maak nooit een afspraak. Ze krijgen het gevoel dat zij het bijna hebben, maar net niet. Het voetstuk waar je al op staat, zal in hun ogen alleen nog maar groeien.

Facebook
Ik wil in de buurt van de schaamtelozen zijn. Mensen die schreeuwen dat ze zich vervelen, jongens die meisjes in volle overgave de liefde verklaren, vrouwen die met twee aangestoken sigaretten over straat banjeren. Dat soort dingen vind ik niet bij mijn nichtjes. Die plaatsen foto’s van hun nieuwe iPad, zeggen dat hun poes vandaag extra pluizig is. Ik negeer ze, en als ze mijn vriend willen zijn dan moeten ze zich maar inbinden, want daar houd ik me niet in. Touché.